Wanneer mensen zijn begonnen met het kleuren van hun kleding is niet meer te achterhalen, maar het gebruik is duizenden jaren oud. Dat planten kleurstoffen bevatten is waarschijnlijk toevallig ontdekt, bijvoorbeeld doordat iemand knoeide met bessen of langs een bramenstruik liep die kleur afgaf. Vanaf die ver achter ons liggende tijd tot in de negentiende eeuw werd textiel bijna uitsluitend geverfd met kleurstoffen die uit planten werden gewonnen.

Het plantaardig verven was echter snel voorbij toen natuurkundigen in de negentiende eeuw methodes ontdekten om synthetisch te verven. De teelt van verfplanten als indigo (blauw), wouw (geel) en meekrap (rood) liep enorm terug, waarvoor in de plaats verfstoffen vanaf toen industrieel werden geproduceerd.

Er is veel te zeggen voor synthetisch verven: het is efficiënter, goedkoper, en verfplanten nemen landbouwareaal in beslag dat anders wellicht gebruikt zou worden voor voedingsgewassen. Op esthetisch vlak leggen de synthetische verfstoffen het echter af tegen de plantaardige. Textielververs die in de negentiende eeuw aarzelden om over te gaan op het verven met synthetische kleuren, wezen daar uiteraard al op. De kleuren die werden bereikt met plantaardige kleuren waren sprankelender, levendiger en rijker vonden zij. Ook een flinke dosis conservatisme kan natuurlijk hebben meegespeeld in hun beoordelingen, maar hun opvattingen worden ook gedeeld door hedendaagse ververs die juist zijn opgeleid met het gebruik van synthetische verfstoffen. Ook die zeggen dat plantaardige verfstoffen fraaiere kleuren opleveren.

Rijker kleurenbeeld

Het mooie is dat wat het geoefende oog van een verfmeester waarneemt, namelijk dat plantaardige verfstoffen mooiere kleuren opleveren, ook te onderbouwen is. In tegenstelling tot synthetische kleurstoffen, die altijd bestaan uit slechts één kleurende molecule, zijn plantaardige kleurstoffen namelijk altijd het resultaat van de synergie van meerdere in de plant aanwezige kleurstoffen, soms zelfs van uiteenlopende chemische groepen en van (bijna) kleurloze substanties. Anders gezegd: synthetische verfstoffen geven een vlakker kleurenbeeld, terwijl de kleur bij plantaardige verfstoffen is opgebouwd uit meerdere componenten wat zorgt voor een rijker kleurenbeeld.

Verfstoffen kunnen worden bereid uit tientallen verfplanten. Net als bij het bereiding van eten wordt daarbij gesproken van verfrecepten, waarin nauwkeurig uit de doeken wordt gedaan hoe het verfproces in zijn werk moet gaan en waarin soms kennis bijeenkomt die in de loop van duizenden jaren is vergaard. Maar er zijn nu ook kant-en-klare pakketjes in de handel die speciaal zijn gemaakt voor de doe-het-zelver. Tien van de meest gebruikte plantaardige kleurstoffen vind je onder het kopje Textiel doe-het-zelf in de menubalk of door te klikken op de button hieronder. 

Elke verpakking bevat een Engelstalige handleiding voor het verven. Een vertaling vind je hier: